Τζάμπα σπουδάζεις
Πλέον είμαστε σε μια εποχή, σε μια περίοδο όπου καθημερινά, κάποιοι από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους της τεχνολογίας βγαίνουν δημόσια να μας δίνουν συμβουλές καριέρας. «Μην μαθαίνετε προγραμματισμό», «γίνετε υδραυλικοί», «η ΑΙ θα κάνει τα πάντα» κ.λπ. κ.λπ. Προτροπές και αφηγήματα που μοιάζουν με γονική ανησυχία για το μέλλον των νέων, αλλά εύλογα θα μπορούσε να τα διαβάσει κανείς και αλλιώς: ως προπαγάνδα αποκλεισμού των νέων από τα εφόδια της παραγωγής αξίας του 21ου αιώνα.
Αναμφίβολα, δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό. Σε κάθε μεγάλη τεχνολογική μετάβαση, από τη 1η ως την 4η βιομηχανική επανάσταση εκείνοι που κατέχουν τα μέσα παραγωγής επιδιώκουν να μετατρέψουν τους άλλους σε χρήστες υπηρεσιών και εργαλείων αντί για δημιουργούς γνώσης. Το να πεις σε ένα παιδί «μην σπουδάσεις υπολογιστές» τη στιγμή που ο κόσμος γράφεται σε κώδικα, θυμίζει επίμονα ένα ιστορικό πρότυπο: «μην μάθεις να διαβάζεις, κάποιος άλλος θα σου ερμηνεύει τον κόσμο». Η γνώση ήταν πάντα δύναμη και η αποθάρρυνση από αυτή, πάντα ύποπτη επιλογή.
Το επιχείρημα ότι «όλα θα τα λες και θα τα κάνει η ΤΝ» είναι μόνο μισή αλήθεια και μάλιστα η μισή που συμφέρει αυτόν που την προτείνει. Γιατί πίσω από κάθε φυσική γλώσσα που αλληλεπιδρά με ένα σύστημα ΑΙ τρέχουν βιβλιοθήκες, πρωτόκολλα, αρχιτεκτονικές και υποδομές υπολογιστικής ισχύος που κάποιοι άνθρωποι με βαθιά γνώση σχεδιάζουν, ελέγχουν και αξιολογούν. Αν αυτή η αλυσίδα γνώσης αδειάσει από ανθρώπινο κεφάλαιο επειδή «δεν χρειάζεται να μαθαίνουμε» η εξάρτηση από κλειστά οικοσυστήματα γίνεται δομική. Και τότε δεν μιλάμε πλέον για «τεχνητή νοημοσύνη στην υπηρεσία του ανθρώπου», αλλά για ανθρώπους που τη αναπτύσσουν και τη λειτουργούν εντός των όρων χρήσης μερικών εταιρειών.
Καθόλου τυχαίο πως το WEF στην έκθεση Future of Jobs 2025 εκτιμά ότι η αναλυτική σκέψη, η κριτική ικανότητα και η τεχνολογική ευελιξία παραμένουν στις πέντε πιο ζητούμενες δεξιότητες της επόμενης δεκαετίας, ανεξαρτήτως κλάδου. Η McKinsey από την άλλη, εκτιμά ότι έως το 2030, το 30% των εργασιών παγκοσμίως θα απαιτεί ουσιαστική αναβάθμιση δεξιοτήτων, με έμφαση στη σύνδεση ψηφιακής κατανόησης με επαγγελματική εξειδίκευση. Αυτά δεν είναι δεδομένα που ευνοούν την αποχή από τη γνώση αντιθέτως, πιστοποιούν ότι η γνωσιακή επένδυση είναι η πιο ανθεκτική επαγγελματική στρατηγική.
Κανείς δεν αμφισβητητεί πως τα χειρωνακτικά επαγγέλματα είναι αναγκαία και σε ζήτηση, όπως κανείς δεν αμφισβητεί την αξία της τεχνικής κατάρτισης ή των επαγγελμάτων πεδίου. Η κοινωνία τα χρειάζεται. Το πρόβλημα δεν είναι η επαγγελματική κατεύθυνση καθεαυτή. Το πρόβλημα είναι όταν η συμβουλή έρχεται ως αποθάρρυνση από τη γνώση, και όχι ως ενθάρρυνση προς μια ουσιαστική επιλογή. Αναμφίβολα, υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «επίλεξα αυτό γιατί το αγαπώ και μου ταιριάζει» από το «επέλεξα αυτό γιατί μου είπαν ότι η ΑΙ θα αντικαταστήσει τα υπόλοιπα».
Η κοινωνική διάσταση αυτής της δυναμικής είναι εξίσου σοβαρή. Αν η γνωσιακή παραγωγή συγκεντρωθεί σε λίγες εταιρείες και η πλειονότητα ωθηθεί σε μη «κλιμακώσιμες» εργασίες, η ανισότητα ενισχύεται δομικά. Αντί να διευρύνεται η μεσαία τάξη της γνώσης όπως ερευνητές, μηχανικοί, αναλυτές, επιστήμονες δεδομένων κ.ά. καλλιεργείται μια γενιά εξαρτημένων χρηστών εργαλείων. Αυτό δεν είναι «το μέλλον της εργασίας». Είναι υποβάθμιση δεξιοτήτων με μακροπρόθεσμες συνέπειες για ολόκληρες οικονομίες και κοινωνικές ομάδες
Καταλήγοντας, οι νέοι σήμερα δέχονται ποικίλα αφηγήματα και επιρροές από κορυφαίους CEO, influencers και ανθρώπους που συχνά αντιφάσκουν, απλουστεύουν ή εξυπηρετούν απώτερους ή και τυχαίους σκοπούς άσχετους με την οικονομία της γνώσης. Η επαγγελματική επιλογή, ωστόσο, είναι μία από τις πιο σημαντικές αποφάσεις που θα λάβει κανείς και δεν πρέπει να στηρίζεται σε γενικόλογες παροτρύνσεις ή εποχιακές μόδες.
Αυτό που χρειάζεται είναι επαγγελματικός προσανατολισμός βασισμένος σε αληθινά κριτήρια: ποιες δεξιότητες πράγματι έχεις ή μπορείς να αναπτύξεις, σε ποια πεδία ο κόσμος της εργασίας πραγματικά κινείται, πού η αγορά δημιουργεί ζήτηση που δεν εξυπηρετείται, και εξάλλου φυσικά ποια είναι τα ενδιαφέροντα σου, επειδή η επαγγελματική διαδρομή χωρίς εσωτερικό κίνητρο είναι μια αγγαρεία σε λάθος κατεύθυνση.
Η ΑΙ δεν αναιρεί τη γνώση ούτε την καθιστά περιττή, Αναδιατάσσει τον τρόπο που αυτή εκφράζεται και αξιοποιείται. Και ακριβώς επειδή αναδιατάσσεται, η ανάγκη για τεκμηριωμένη, εξατομικευμένη καθοδήγηση γίνεται πιο επιτακτική από ποτέ. Το μέλλον δεν θα το γράψουν τα LLMs και οι εφαρμογές μόνα τους. θα το γράψουν υψηλά καταρτισμένοι επιστήμονες και εμπειρογνώμονες καθώς και δημιουργικοί επαγγελματίες που θα παράξουν και θα βελτιστοποιούν συστήματα. Και το βασικότερο; Θα τα ελέγχουν! Όσο και αν εξελιχθεί η ΤΝ. Αυτό να το θυμάσαι όταν θα ακούσεις ότι μπορεί να πετάξεις σε ένα αεροπλάνο που δεν έχει πιλότο αλλά ΤΝ!
Επιμέλεια: Δρ Ταουσάνης Χρήστος, Επιστημονικός Διευθυντής της EMPLOY EDU Σύμβουλοι Εκπαίδευσης και Σταδιοδρομίας
